W Przeworsku, niewielkim mieście w południowo-wschodniej Polsce, stoi klasycystyczny pałac otoczony 12-hektarowym parkiem. To dawna rezydencja Lubomirskich, jednego z najpotężniejszych rodów magnackich, która dziś mieści muzeum z ekspozycjami historycznymi i etnograficznymi. Spacer po parku w stylu angielskim, zwiedzanie pałacowych wnętrz i kolekcja zabytkowych pojazdów konnych – to miejsce łączy kilka atrakcji w jednym.
Co ciekawe, pałac nie powstał jako główna siedziba rodu. Został zbudowany dla Henryka Lubomirskiego z inicjatywy księżnej Izabeli z Czartoryskich Lubomirskiej, która miała w Przeworsku stworzyć rezydencję dla swojego ulubionego wychowanka.
- klasycystyczna architektura
- piękny park angielski
- bogate zbiory etnograficzne
- unikalne wnętrza pałacowe
- historia rodu Lubomirskich
Historia pałacu i rodu Lubomirskich w Przeworsku
Przeworsk trafił w ręce Lubomirskich w 1621 roku, gdy Zofia Ostrogska poślubiła Sebastiana Stanisława Lubomirskiego – ówczesnego wojewodę krakowskiego i ruskiego. Po jego śmierci miasto przypadło jednemu z synów, Jerzemu Sebastianowi. Rodzina zarządzała miastem przez kolejne stulecia, a obecny pałac powstał znacznie później – w XVIII wieku.
Budowę zawdzięczamy wspomnianej księżnej Izabeli, która miała już swoją główną rezydencję w pobliskim Łańcucie. Przeworsk, położony blisko, idealnie nadawał się na dodatkową siedzibę. W pałacu zgromadzono liczne pamiątki historyczne, meble i brązy. Niestety, w latach 1869-1870 znaczna część zbiorów – w tym galeria obrazów i zbrojownia – została przeniesiona do Muzeum Lubomirskich we Lwowie z inicjatywy księcia Henryka Lubomirskiego, kuratora Ossolineum.
Pałac Lubomirskich w Przeworsku został wpisany do Kanonu Krajoznawczego Polski – listy miejsc uznanych za szczególnie ważne dla polskiego dziedzictwa kulturowego.
Co można zobaczyć w zespole pałacowo-parkowym
Muzeum w Przeworsku działa od 1958 roku. Powstało z inicjatywy Towarzystwa Miłośników Przeworska, a pierwszym kustoszem był Józef Benbenek. Początkowo zbiory mieściły się w ratuszu miejskim, ale od 1974 roku muzeum zajmuje pałac i przyległe budynki.
Zwiedzając kompleks, warto zwrócić uwagę na architekturę w stylu angielskiego klasycyzmu. Pałac otoczony jest parkiem utrzymanym w tym samym stylu – z malowniczymi alejkami, starymi drzewami i swobodnym układem przestrzennym, charakterystycznym dla angielskich ogrodów krajobrazowych.
W głównym budynku pałacu czekają ekspozycje wnętrz pałacowych. Wystrój opiera się na nielicznych oryginalnych elementach, uzupełnionych darami osób prywatnych i zabytkami zakupionymi przez muzeum. Można tu zobaczyć, jak wyglądały reprezentacyjne sale magnackiej rezydencji.
Ekspozycje stałe – od etnografii po pożarnictwo
Oprócz pałacowych wnętrz muzeum prezentuje kilka tematycznych kolekcji. Ekspozycja etnograficzna pokazuje przeworskie stroje ludowe z okresu od XVIII wieku do lat 60. XX wieku – zarówno kobiece, jak i męskie stroje odświętne. Jest też aranżacja izby wiejskiej z meblami zdobionym rzeźbionymi elementami: kredensem, skrzynią wianną, ślabańcem i rzędem oleodruków na ścianie.
W zbiorach etnograficznych znajdziemy również stroje straży grobowej zwane „turkami”, plastykę obrzędową, sprzęty drewniane, naczynia gliniane i narzędzia rzemieślnicze. Osobną część stanowi kolekcja współczesnej sztuki ludowej im. Stefanii Walkowiak – dar Stanisława Walkowiaka, kolekcjonera z Wrocławia. To zbiór rzeźb drewnianych, glinianych i malarstwa autorstwa twórców ludowych, głównie z terenu województwa podkarpackiego.
W dawnych stajniach cugowych mieści się nietypowa kolekcja – muzeum pożarnictwa. Zgromadził ją Leon Trybalski, a dziś można tu zobaczyć zabytkowe sikawki konne, hełmy paradne i inny sprzęt używany niegdyś przez strażaków. To jedna z ciekawszych ekspozycji tego typu w regionie.
W kompleksie można również obejrzeć kolekcję dworskich pojazdów zaprzęgowych – rzadko spotykany typ ekspozycji, który pokazuje, jak podróżowali mieszkańcy pałaców.
Galeria Magnez i wystawy czasowe
Na parterze jednej z oficyn, w pomieszczeniu dawnej kuchni pałacowej, działa Galeria Magnez. To przestrzeń przeznaczona na wystawy czasowe – zarówno artystyczne, jak i historyczne. Galeria jest otwarta codziennie w godzinach pracy muzeum, więc warto sprawdzić, co aktualnie wystawiane.
Spacer po parku angielskim
Sam park zasługuje na osobną wizytę. Rozciąga się na 12 hektarach i zachował układ charakterystyczny dla angielskiego klasycyzmu – bez sztywnych, geometrycznych kompozycji typowych dla ogrodów francuskich. Zamiast tego dominują naturalne formy, kręte alejki i malownicze widoki.
W parku oprócz pałacu znajdują się inne budynki: dwie oficyny, oranżeria, dom ogrodnika, stajnie zaprzęgowe oraz reprezentacyjna brama z kordegarą. To właśnie w kordegardzie przy bramie głównej można kupić bilety, wydawnictwa muzeum i pamiątki.
Dla kogo to miejsce
Zespół Pałacowo-Parkowy w Przeworsku sprawdzi się jako cel wycieczki dla miłośników historii, architektury i kultury ludowej. Rodziny z dziećmi mogą połączyć spacer po parku ze zwiedzaniem muzeum – ekspozycja pojazdów konnych i sprzętu pożarniczego zwykle przyciąga uwagę młodszych zwiedzających.
Nie jest to ogromny kompleks wymagający całego dnia – na spokojne zwiedzanie wystarczy 2-3 godziny. Można to połączyć z wizytą w samym Przeworsku, który ma kilka innych zabytków, w tym zespół klasztorny Bernardynów czy kościół Matki Boskiej Śnieżnej.
Informacje praktyczne – dojazd, ceny, godziny
Muzeum w Przeworsku Zespół Pałacowo-Parkowy znajduje się przy ulicy Park 2 w centrum miasta. Dojazd samochodem z Rzeszowa zajmuje około 30 minut (droga krajowa nr 94), z Jarosławia – około 20 minut.
Przeworsk ma również połączenie kolejowe i autobusowe z większymi miastami regionu. Z dworca do pałacu to kilka minut spacerem przez centrum.
Kontakt:
Telefon: 16 628 44 04
Email: [email protected]
Strona internetowa: muzeum.przeworsk.pl
Ceny biletów: Szczegółowe informacje o cenach najlepiej sprawdzić bezpośrednio w muzeum lub na stronie internetowej, ponieważ mogą się zmieniać. Dostępne są ulgi dla dzieci i młodzieży do 18. roku życia.
Godziny otwarcia: Aktualne godziny pracy warto sprawdzić przed wizytą, kontaktując się z muzeum telefonicznie lub przez stronę internetową.
Park jest ogólnodostępny i można spacerować po nim również poza godzinami otwarcia muzeum. To dobre miejsce na relaks w cieniu starych drzew, zwłaszcza w upalne dni.