Podziemna Trasa Turystyczna im. prof. Feliksa Zalewskiego w Jarosławiu

Pod jarosławskim rynkiem kryje się sieć podziemnych korytarzy i komór wykutych w lessie kilkaset lat temu. Podziemna Trasa Turystyczna im. prof. Feliksa Zalewskiego to fragment tych historycznych piwnic, który można zwiedzić i zobaczyć na własne oczy, jak wyglądały magazyny kupieckie w czasach świetności miasta. To surowe, autentyczne podziemia bez multimedialnych gadżetów – same mury i oryginalne sklepienia, które pamiętają czasy wielkich jarmarków.

Historia piwnic kupieckich w Jarosławiu

W XVI i XVII wieku Jarosław był jednym z najważniejszych ośrodków handlowych w tej części Europy. Na słynne jarmarki zjeżdżali kupcy z całego kontynentu, a nawet z Azji, przywożąc towary, które trzeba było gdzieś składować. Stąd pomysł na wielokondygnacyjne piwnice drążone w podłożu lessowym – chłodne, suche i pojemne.

Pod niemal każdą kamienicą przy rynku i na starówce znajdują się takie podziemne labirynty. Warstwa lessu sięga tu około 30 metrów, co dawało spore możliwości. Kamienica Rydzikowa, pod którą przebiega trasa, ma piwnice na trzech poziomach – najgłębsze schodzą prawie 9 metrów w dół.

Po upadku gospodarczym miasta te podziemne wyrobiska popadły w zapomnienie. W latach 50. i 60. XX wieku doszło do awarii sieci wodociągowej, co spowodowało zagrożenie dla całej zabytkowej zabudowy. Budynki zaczęły się osuwać, a sytuacja stawała się coraz bardziej niebezpieczna.

Akcją ratunkową kierował prof. Feliks Zalewski z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie. Do prac zaangażowano naukowców z AGH oraz górników z Bytomia. Trwało to niemal 40 lat, ale udało się uchronić jarosławskie stare miasto przed zagładą.

Kamienica Rydzikowa – typowa architektura jarosławska

Wejście do trasy znajduje się w kamienicy przy Rynku 14, zwanej Rydzikową od nazwiska pierwszego właściciela – Wojciecha Rydzika. Budynek powstał na przełomie XVI i XVII wieku, a podcienia ukończono około 1615 roku.

To klasyczny przykład kamienicy jarosławskiej z wiatą. Przeszklona wiata pełniła kilka funkcji – oświetlała wnętrze, służyła jako przejście komunikacyjne i miejsce handlu. Szerokie bramy pozwalały wjeżdżać wozom załadowanym towarami, które można było rozładować w jasnym, zadaszonym dziedzińcu. Na piętrze znajdowała się wielka izba z modrzewiowym stropem – tam właściciel prowadził interesy i przyjmował gości.

Kamienica nie tylko stanowiła dom i miejsce handlu dla właściciela, ale także pełniła funkcję hotelu i magazynu dla przyjezdnych kupców podczas jarmarków. Wszystko pod jednym dachem – dosłownie i w przenośni.

Co zobaczysz na trasie podziemnej

Trasa liczy około 150 metrów i prowadzi przez kilka komór oraz korytarze na trzech poziomach. Część piwnic została obudowana cegłą podczas prac zabezpieczających, inne pozostały w surowym stanie – wykute bezpośrednio w skale lessowej.

To właśnie ten surowy charakter wyróżnia tę trasę. Nie ma tu bogatego wyposażenia ani elektronicznych atrakcji – są za to autentyczne mury, które same opowiadają historię. Można zobaczyć, jak wyglądały dawne składy kupieckie, poczuć klimat podziemnych magazynów i zrozumieć, jak funkcjonowało miasto handlowe kilkaset lat temu.

Na ścianach znajdują się plansze informacyjne autorstwa Edwarda Kieferlinga, a we wnętrzach pojawiają się elementy ceramiki z zasobów jarosławskiego Państwowego Liceum Sztuk Plastycznych. Przy wejściu do kamienicy wisi tablica pamiątkowa przedstawiająca postać prof. Feliksa Zalewskiego – dzieło rzeźbiarza Stanisława Lenara.

Dwie trasy podziemne w Jarosławiu – czym się różnią

W Jarosławiu są dwie podziemne atrakcje turystyczne i warto znać różnicę. Podziemna Trasa Turystyczna im. prof. Feliksa Zalewskiego to ta starsza, otwarta w 1984 roku. Ma autentyczny, surowy charakter – to przede wszystkim architektura i atmosfera.

Podziemne Przejście Turystyczne uruchomiono w grudniu 2015 roku. Tam czeka bogata oprawa multimedialna, wystawy i prezentacje dotyczące historii miasta. Obie trasy się uzupełniają – jeśli interesuje cię historia Jarosławia, warto zobaczyć obie.

Trasa im. Zalewskiego jest prowadzona prywatnie przez właściciela kamienicy, druga należy do miasta i jest obsługiwana przez Centrum Promocji i Kultury.

Jarosław bywa nazywany „miastem na patykach” – właśnie ze względu na rozległą sieć podziemnych piwnic i konieczność ich zabezpieczania, by budynki na powierzchni nie zapadły się pod ziemię.

Dla kogo ta atrakcja

Trasa spodoba się miłośnikom historii i autentycznych zabytków. Jeśli wolisz zobaczyć prawdziwe mury niż multimedialne rekonstrukcje, to właściwe miejsce. Nie jest to jednak atrakcja dla małych dzieci – ciemne korytarze i brak interaktywnych elementów mogą ich znudzić.

Warto pamiętać, że to podziemia – trzeba schodzić po schodach, a korytarze nie są zbyt szerokie. Osoby z problemami z poruszaniem się mogą mieć trudności. Temperatura pod ziemią jest stała przez cały rok i wynosi około 10-12 stopni, więc warto zabrać coś ciepłego nawet latem.

Zwiedzanie odbywa się z przewodnikiem, który opowiada o historii miasta, kamienicy i samych piwnic. To dobra okazja, żeby dowiedzieć się więcej o czasach jarmarków i ratunkowej akcji zabezpieczania podziemi.

Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd

Podziemna Trasa Turystyczna mieści się w kamienicy przy Rynku 14 w Jarosławiu. Dojazd do centrum miasta nie sprawia problemów – jest dobrze skomunikowane drogami krajowymi i wojewódzkimi. Z Rzeszowa to około 50 kilometrów, z Przemyśla podobnie.

Parking można znaleźć w okolicy rynku, choć w sezonie turystycznym i w weekendy bywa ciasno. Lepiej zostawić auto nieco dalej i dojść pieszo – starówka jest niewielka.

Trasa jest prowadzona prywatnie przez właściciela kamienicy. Zwiedzanie możliwe jest dla grup po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym. Warto zadzwonić z wyprzedzeniem i umówić się na konkretną godzinę – zwłaszcza poza sezonem, kiedy trasa może być zamknięta dla przypadkowych zwiedzających.

Ceny biletów i dokładne godziny otwarcia najlepiej sprawdzić bezpośrednio u organizatora przed planowaną wizytą, ponieważ mogą się zmieniać. Dla grup możliwe jest zwiedzanie poza standardowymi godzinami.

Samo zwiedzanie trwa około 30-40 minut, ale warto zarezerwować więcej czasu na spacer po jarosławskim rynku i obejrzenie innych zabytków – ratusza, kamienic, kościołów. Jeśli planujesz zobaczyć także drugie Podziemne Przejście Turystyczne, dodaj kolejne pół godziny do planu.

Jarosław to nie tylko podziemia – w mieście znajduje się wiele innych ciekawych miejsc związanych z historią handlu i wielokulturowością tego regionu. Warto poświęcić kilka godzin na spokojne zwiedzanie całej starówki.