W Jarosławiu, przy ulicy Dominikańskiej, stoi późnobarokowa bazylika, która od ponad 640 lat przyciąga pielgrzymów z całej Polski. Nie chodzi tu o spektakularne cuda czy rozbudowane obrzędy – ludzie przychodzą tu zobaczyć niewielką drewnianą rzeźbę Matki Bożej z martwym Chrystusem na kolanach. Figurka wyrzeźbiona z drewna polnej gruszy jest najstarszym zabytkiem w mieście, a historia jej odnalezienia obrosła legendą, która do dziś budzi ciekawość.
To jedno z tych miejsc, gdzie architektura i historia przeplatają się z żywym kultem religijnym. Można tu przyjść jako turysta zainteresowany barokowymi wnętrzami i zabytkami, albo jako pielgrzym szukający ciszy. Niezależnie od motywacji, trudno nie docenić kunsztu artystów, którzy przez wieki pracowali nad wystrojem tego miejsca.
- najstarszy zabytek w mieście
- piękne barokowe wnętrza
- fascynująca legenda o rzeźbie
- cudowne źródło z właściwościami leczniczymi
- historyczne znaczenie dla kultu maryjnego
Legenda o cudownym znalezisku z 1381 roku
20 sierpnia 1381 roku grupa pasterzy wypasających bydło na przedmieściach Jarosławia natknęła się na niezwykłe znalezisko. Na gałęziach polnej gruszy wisiała drewniana figura przedstawiająca Matkę Boską trzymającą na rękach ciało zmarłego Chrystusa – tzw. Pietę. Prosta, niezbyt wyrafinowana rzeźba zrobiła na nich takie wrażenie, że zabrali ją do kościoła parafialnego w centrum miasta.
Tu zaczyna się część, która brzmi jak średniowieczna legenda. W nocy figura zniknęła z kościoła i wróciła na gruszę, gdzie ją znaleziono. Dla mieszkańców był to jasny znak – rzeźba chce pozostać właśnie tam, na wzgórzu poza murami miejskimi. W pobliżu wypływało źródło, któremu zaczęto przypisywać cudowne właściwości lecznicze. Postawiono więc drewnianą kaplicę, która z czasem okazała się za mała na rosnącą liczbę pielgrzymów.
Figura Matki Bożej Bolesnej z Jarosławia to najstarszy zabytek w mieście – przetrwała ponad 640 lat, wojny, pożary i najazdy tatarskie.
Od gotyckiej kaplicy do barokowego sanktuarium
Drewniana kaplica nie wytrzymała próby czasu. Niszczały ją kolejne najazdy tatarskie, a liczba pielgrzymów rosła. W 1421 roku Rafał Tarnowski ufundował murowany kościół w stylu gotyckim – znacznie większy i bezpieczniejszy. To był początek prawdziwej kariery miejsca jako ośrodka kultu maryjnego.
Kolejne stulecia przyniosły zmiany właścicieli i rozbudowy. W 1629 roku księżna Anna Ostrogska przekazała świątynię jezuitom, a jej córka Anna Alojza Chodkiewiczowa dołożyła klasztor. Po kasacie zakonu jezuitów w 1773 roku obiekt przejęli dominikanie z Bochni – i to oni opiekują się sanktuarium do dziś.
Prawdziwy przełom nastąpił w XVIII wieku. Po pożarze w 1707 roku kościół został rozbudowany i przebudowany w stylu późnobarokowym. Wnętrze zyskało bogaty wystrój – polichromie, rzeźby, złocenia. W 1755 roku odbyła się uroczysta koronacja jarosławskiej Piety koronami papieskimi otrzymanymi od Klemensa XII. W 1966 roku świątynia uzyskała tytuł bazyliki mniejszej, a w 2013 roku przeprowadzono uroczystą rekoronację figury.
Co zobaczysz w środku – barokowy przepych i skarby sztuki
Kiedy wchodzisz do bazyliki, pierwsze wrażenie robi skala wnętrza i bogactwo dekoracji. Główny ołtarz pochodzi z XVIII wieku i jest typowym dziełem późnego baroku – pełen złoceń, kolumn, rzeźb. W centrum, w specjalnej oprawie, znajduje się ta sama drewniana Pieta, która według legendy pojawiła się na gruszy ponad sześć wieków temu.
Figura jest niewielka i prosta w formie – widać, że jej twórca nie był wybitnym artystą. Ale właśnie ta prostota i wiek robią wrażenie. To kawałek drewna polnej gruszy, który przetrwał tyle stuleci i tyle dramatycznych wydarzeń.
Warto zwrócić uwagę na kilka innych elementów wyposażenia:
- Polichromie autorstwa Rossiego, Stroińskiego i Swacha – pokrywają sklepienia i ściany, przedstawiając sceny biblijne i alegoryczne
- 21-głosowe organy firmy Rieger z 1896 roku – ceniony instrument o bogatym brzmieniu
- Ołtarz Relikwii Świętych – prawdziwa osobliwość, zawiera prawie 200 różnych relikwii męczenników i świętych z okresu od III do XVII wieku
- Liczne elementy barokowe i rokokowe rozrzucone po całej świątyni
Ołtarz z relikwiami powstał w latach 1708-1709, zaraz po wielkim pożarze. Zgromadzono w nim szczątki świętych z różnych epok – to jedna z największych kolekcji tego typu w Polsce.
Kaplica Studzienka – źródło z leczniczą wodą
Obok bazyliki znajduje się niewielka kaplica zwana Studzienką. To właśnie tu, według legendy, wypływało owo cudowne źródło, które przyciągnęło pierwszych pielgrzymów. W 1752 roku wybudowano nad nim murowaną kaplicę, która stoi do dziś.
Wodzie ze źródła tradycyjnie przypisywano moc leczenia różnych chorób – podobno nawet kołtuna, choroby włosów popularnej w dawnych wiekach. Dziś można tam zobaczyć historyczną studnię i tablice opisujące historię miejsca. To kameralne, spokojne miejsce – zupełnie inny klimat niż w głównej bazylice.
Dla kogo to miejsce i ile czasu poświęcić
Sanktuarium Matki Bożej Bolesnej to przede wszystkim cel pielgrzymek religijnych. W niedziele i święta przychodzą tu tłumy wiernych – msze odbywają się praktycznie co godzinę. Ale nawet jeśli nie jesteś osobą wierzącą, warto zajrzeć tu ze względu na walory zabytkowe i historyczne.
Miłośnicy architektury sakralnej docenią barokowy wystrój i bogate wyposażenie. Osoby zainteresowane historią Polski znajdą tu ślady kilku epok – od średniowiecznej legendy po XVIII-wieczną rozbudowę. Rodziny z dziećmi mogą opowiedzieć im historię o cudownej figurze, która wracała na gruszę – to opowieść, która łatwo zapada w pamięć.
Na spokojne zwiedzanie bazyliki i kaplicy Studzienki wystarczy około 30-45 minut. Jeśli chcesz posłuchać organów podczas mszy lub dokładnie obejrzeć wszystkie detale wystroju, zaplanuj godzinę.
Informacje praktyczne – jak dojechać i kiedy odwiedzić
Bazylika znajduje się przy ulicy Dominikańskiej 25 w Jarosławiu, nieco na uboczu od głównych zabytków miasta skupionych wokół rynku. Od Rynku to około 10-15 minut spaceru w kierunku północno-zachodnim.
Godziny otwarcia: Świątynia jest otwarta codziennie, najlepiej odwiedzić ją poza godzinami mszy świętych, żeby nie przeszkadzać w nabożeństwach.
Msze święte w niedziele i święta: 6:30, 8:00, 9:30, 11:00 (msza rodzinna), 12:30, 14:00, 18:00 (dla młodzieży), 19:15
Msze w dni powszednie: 6:30, 7:00, 8:00, 18:00
Wstęp: Bezpłatny, jak w większości polskich kościołów. Można zostawić dobrowolną ofiarę na utrzymanie sanktuarium.
Dojazd: Jeśli przyjeżdżasz do Jarosławia samochodem, możesz zaparkować w okolicy ulicy Dominikańskiej lub skorzystać z parkingów w centrum miasta i dojść pieszo. Jarosław leży przy drodze krajowej nr 4 (Zgorzelec-Korczowa), więc dojazd z większych miast nie sprawia problemu. Z Rzeszowa to około 50 km (ok. 45 minut jazdy), z Przemyśla około 35 km (30 minut).
Kontakt: Telefon: +48 16 624 55 25, strona internetowa: www.jaroslaw.dominikanie.pl
Jeśli planujesz zwiedzanie Jarosławia, warto połączyć wizytę w sanktuarium z wizytą na rynku – tam znajdziesz renesansowe kamienice, ratusz i inne zabytki. Całe miasto da się obejrzeć w jeden dzień, a sanktuarium stanowi dobry punkt wyjścia lub zakończenia trasy.