Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej to jedna z najstarszych placówek muzealnych w Polsce, działająca nieprzerwanie od 1909 roku. Mieści się w nowoczesnym gmachu przy placu Berka Joselewicza 1, wybudowanym w 2008 roku, a jego zbiory liczą ponad 200 tysięcy eksponatów. To największe muzeum w województwie podkarpackim, które dokumentuje wielowiekową historię regionu i jego wielokulturowy charakter.
- największa kolekcja ikon w Polsce
- unikalne zbiory związane z Rudolfa Weigla
- fascynujące eksponaty etnograficzne
- bogate archiwalia historyczne
- nowoczesna architektura w sercu miasta
Historia muzeum – od prywatnej kolekcji do narodowej instytucji
Wszystko zaczęło się od pasji dwóch braci – Kazimierza i Tadeusza Osińskich, którzy przez lata gromadzili zabytki związane z Ziemią Przemyską. W 1909 roku przekazali swoją prywatną kolekcję Towarzystwu Przyjaciół Nauk w Przemyślu, które postanowiło utworzyć muzeum. Już przed oficjalnym otwarciem zbiory liczyły ponad 1500 przedmiotów, około 3000 książek oraz 2000 aktów grodzkich i ziemskich.
Uroczyste otwarcie pierwszej ekspozycji odbyło się 10 kwietnia 1910 roku przy udziale władz miejskich, kościelnych i tłumów mieszkańców. Sam biskup Józef Sebastian Pelczar błogosławił nową placówkę, życząc jej rozwoju dla dobra polskiej nauki i kultury. W 1921 roku muzeum otrzymało prestiżową nazwę Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej i zostało przyjęte do elitarnego grona 14 polskich muzeów wchodzących w skład Związku Muzeów Historyczno-Artystycznych.
Okres międzywojenny był trudny – placówka borykała się z problemami finansowymi i kilkakrotnie zmieniała siedzibę. Po II wojnie światowej przejęła zbiory zlikwidowanego Ukraińskiego Muzeum „Strywihor” oraz otrzymała okazały budynek po biskupstwie greckokatolickim. Współczesny gmach powstał na miejscu kamienic zniszczonych podczas wojny, tam gdzie kiedyś znajdowały się zabudowania żydowskie, co symbolicznie łączy historię różnych społeczności Przemyśla.
Co zobaczysz w zbiorach muzeum
Zbiory muzeum to prawdziwa kopalnia wiedzy o regionie. Najcenniejsza jest kolekcja ikon – jedna z największych w Polsce, obejmująca zabytki od XV do XX wieku. To efekt wielokulturowego charakteru Przemyśla, gdzie przez wieki obok siebie żyli Polacy, Ukraińcy, Żydzi i Ormianie.
W dziale historycznym znajdziesz numizmaty, stare fotografie, dokumenty i pamiątki związane z ważnymi postaciami. Szczególnie interesujące są przedmioty należące do profesora Rudolfa Weigla – fragmenty wyposażenia jego lwowskiego laboratorium, gdzie wynalazł szczepionkę przeciw tyfusowi plamistemu. To odkrycie uratowało życie milionom ludzi podczas II wojny światowej.
Dział sztuki i rzemiosła prezentuje malarstwo polskie i obce, grafiki, rysunki, rzeźby oraz militaria. Znajdziesz tu dzieła twórców związanych z wschodnią Małopolską. Jest też unikalna kolekcja fajek i cygarniczek – Przemyśl był bowiem ważnym ośrodkiem fajczarstwa w dawnej Galicji.
Nie brakuje eksponatów etnograficznych nawiązujących do dziedzictwa Kresów Wschodnich, w tym zbiorów huculskich. Muzeum posiada również cenne archiwalia, w tym archiwum gazety „Gwiazda Przemyśla”, rodziny Osińskich czy druki ulotne z obu wojen światowych. Biblioteka liczy ponad 30 tysięcy woluminów, wśród których są bezcenne rękopisy i stare druki.
Przemyśl był przez wieki miastem trzech wyznań i wielu narodowości. W zbiorach muzeum znajdują się eksponaty związane z kulturą polską, ukraińską, żydowską i ormiańską – to żywe świadectwo wielokulturowej przeszłości regionu.
Wystawy stałe i czasowe
Obecnie muzeum oferuje dwie główne wystawy stałe. Pierwsza to „Panorama pradziejów i wczesnego średniowiecza regionu przemyskiego”, która zabiera w podróż przez tysiąclecia historii. Druga nosi tytuł „Credo na dwa głosy” i prezentuje sztukę religijną ze zbiorów muzeum – można tu zobaczyć zarówno katolicki, jak i prawosławny nurt sakralnej twórczości.
Oprócz ekspozycji stałych regularnie organizowane są wystawy czasowe, które poruszają różne tematy związane z historią i kulturą regionu. Warto przed wizytą zajrzeć na stronę muzeum, żeby sprawdzić aktualny program.
Oddziały muzeum w Przemyślu
Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej zarządza również dwoma ciekawymi oddziałami w mieście. Pierwszy to Muzeum Dzwonów i Fajek, które mieści się w zabytkowej Wieży Zegarowej przy ulicy Władycze. Otwarte w 2001 roku, prezentuje fascynującą kolekcję dzwonów oraz wspomnianych już fajek – Przemyśl słynął przecież z fajczarstwa.
Drugi oddział to Muzeum Historii Miasta Przemyśla przy Rynku 9, uruchomione w 2005 roku. Zajmuje późnorenesansową kamienicę mieszczańską i opowiada dzieje samego miasta – od średniowiecza po czasy współczesne.
Warto również wspomnieć o Cerkwi Obronnej w Posadzie, która również podlega muzeum. To najstarsza w Polsce murowana cerkiew obronna z XV wieku, zachowana we wnętrzu fragmentami XVII-wiecznej polichromii.
Nowy gmach muzeum, zaprojektowany przez firmę KKM Kozień Architekci, był kandydatem do prestiżowej Nagrody Unii Europejskiej w dziedzinie architektury współczesnej – Nagrody Miesa van der Rohe.
Dla kogo jest to muzeum
Muzeum sprawdzi się dla różnych typów zwiedzających. Miłośnicy historii znajdą tu materiały dokumentujące burzliwe dzieje regionu, od pradziejów po XX wiek. Osoby zainteresowane sztuką sakralną docenią bogatą kolekcję ikon i innych obiektów religijnych. Rodziny z dziećmi mogą skorzystać z oferty edukacyjnej muzeum – placówka organizuje warsztaty i zajęcia dostosowane do różnych grup wiekowych.
Jeśli interesuje cię wielokulturowa historia pogranicza polsko-ukraińskiego, to miejsce obowiązkowe. Nigdzie indziej nie zobaczysz tak kompleksowego obrazu życia różnych społeczności na Ziemi Przemyskiej.
Zwiedzanie zajmie około 1,5-2 godzin, jeśli chcesz spokojnie obejrzeć wystawy stałe. Z oddziałami można spokojnie poświęcić pół dnia na poznanie muzealnych zbiorów Przemyśla.
Praktyczne informacje – godziny otwarcia, bilety, dojazd
Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej znajduje się przy placu Berka Joselewicza 1, w samym centrum Przemyśla. To dosłownie kilka minut spacerem od Rynku i głównych atrakcji miasta. Nowoczesny gmach trudno przeoczyć – wyróżnia się współczesną architekturą wśród zabytkowej zabudowy.
Dojazd samochodem jest prosty – centrum Przemyśla jest dobrze oznakowane, a w okolicy muzeum znajdziesz miejsca parkingowe. Jeśli przyjeżdżasz pociągiem, z dworca głównego do muzeum dojdziesz pieszo w około 15 minut. Można też skorzystać z lokalnej komunikacji miejskiej.
Muzeum jest czynne od wtorku do niedzieli. Szczegółowe godziny otwarcia i aktualne ceny biletów najlepiej sprawdzić na stronie internetowej www.mnzp.pl lub zadzwonić pod numer telefonu 16 679 30 00. Instytucja oferuje bilety ulgowe dla dzieci, młodzieży, seniorów i grup zorganizowanych. Są też dni z wstępem bezpłatnym.
Kontakt mailowy: [email protected] lub [email protected] (w sprawach zajęć edukacyjnych).
Warto połączyć wizytę w głównej siedzibie muzeum ze zwiedzaniem jego oddziałów – Muzeum Dzwonów i Fajek przy ul. Władycze oraz Muzeum Historii Miasta przy Rynku 9. Wszystkie trzy lokalizacje znajdują się w niewielkiej odległości od siebie, co pozwala na wygodne zwiedzanie w ciągu jednego dnia.